Nước Đức nói như thế nào

Inhalt:

Vì sao người Đức cưỡi gà phi thẳng sang Texas

Mở đầu

Ai học tiếng Đức cũng sớm nhận ra rằng ngôn ngữ này không hề dễ. Chính tả, ngữ pháp, từ đồng nghĩa – đủ thứ khiến nhiều người phát điên. Đến khi lần đầu chạm trán với các phương ngữ khác nhau, không ít người bắt đầu tự hỏi liệu công sức đó có xứng đáng hay không, và bằng cách nào người Đức có thể hiểu nhau được.

Nhưng tất cả những điều đó vẫn chưa phải là phần khó nhất của chuyến tàu lượn này.

“Satteln wir die Hühner, reiten wir nach Texas zu den Quarkfeldern.”
(Tiếng Đức, nghĩa đen: “Yên ngựa cho gà, cưỡi sang Texas tới cánh đồng quark.”
Ý nghĩa: Thôi, đi thôi / bắt đầu làm việc thôi.)

Chào mừng đến với Cộng hòa Liên bang Đức.

Người Đức thường nói như vậy. Không phải để gây khó hiểu, mà vì họ thích nói thẳng điều mình nghĩ – chỉ là theo một cách vòng vèo, hình ảnh và khô khốc đến mức người mới nghe lần đầu thường đứng hình vài giây. Câu nói không nhằm kể chuyện về gà, Texas hay sữa chua. Nó chỉ làm một việc: đẩy thông tin về phía trước.

Và nếu bạn thấy mình tự hỏi: “Chuyện này thì liên quan gì đến chuyện kia?”
Thì xin chúc mừng.
Bạn đã bắt đầu hiểu cách nước Đức nói chuyện.

Nói vòng nhưng không mơ hồ

Người Đức không nói vòng để tránh nói thẳng.
Họ nói vòng vì họ tin rằng người đối diện sẽ hiểu được điều cốt lõi.

Nhiều câu nói nghe có vẻ như đang kể chuyện, đưa ra hình ảnh, thậm chí hơi kỳ quặc. Nhưng mục đích không phải là làm mềm thông điệp, mà là đóng gói nó sao cho không cần giải thích thêm.

“Darauf habe ich ungefähr so viel Lust wie auf eine Darmspiegelung.”
(Tiếng Đức, nghĩa đen: “Tôi hứng thú với việc đó примерно như với việc nội soi đại tràng.”
Ý nghĩa: Tôi hoàn toàn không muốn làm việc đó.)

Hoặc:

“Ach, ich würde ja gerne, aber ich bin so gar nicht interessiert.”
(Nghĩa: Nghe thì lịch sự, nhưng thực chất là không có hứng thú.)

Thông điệp rất rõ.
Chỉ là nó không được nói bằng một câu ngắn, khô khan kiểu “không”.

Người Đức thường làm vậy. Họ nói đủ để người kia hiểu, nhưng không nói thừa. Nếu bạn hiểu, cuộc nói chuyện kết thúc. Nếu bạn không hiểu, họ cũng không lặp lại bằng cách khác.

Điều này khiến nhiều người bối rối, đặc biệt là những ai quen với cách giao tiếp trong đó mối quan hệ được đặt lên trước nội dung. Ở đây thì ngược lại. Nội dung được đặt ra trước, mối quan hệ tự hiểu theo đó.

Vì vậy, khi một người Đức nói điều gì đó nghe có vẻ vòng vo, đừng tìm cảm xúc ẩn sau câu chữ. Hãy tìm thông tin. Nó ở đó. Rất rõ. Chỉ là được bọc trong hình ảnh.

Nói nhưng không nói trần trụi

Người Đức thường nói rất đúng điều họ nghĩ. Chỉ là họ hiếm khi nói thẳng ra một cách trần trụi. Một chữ “không” thì quá ngắn. Vì vậy họ nói:
“Darauf habe ich ungefähr so viel Lust wie auf eine Darmspiegelung.”
(Tiếng Đức. Nghĩa đen: “Tôi hứng thú với việc đó примерно như với việc nội soi đại tràng.”
Ý nghĩa: Tôi hoàn toàn không muốn làm việc đó.)
Thông điệp rất rõ, chỉ cần vượt qua một chút hình ảnh mang tính y khoa.

Câu “Cái này tệ” nghe có vẻ quá gắt. Vì vậy người ta nói: “Ja, das ist … gar nicht mal so gut.”
(Nghĩa: Ừ, cái này… không hẳn là tốt.)
Hoặc đơn giản: “Dein Ernst?”
(Nghĩa: Bạn nói nghiêm túc à?)
Đó không phải là câu hỏi, mà là một đánh giá.

“Ich bin beschäftigt” – “Tôi đang bận” – nghe có vẻ lạnh lùng. Vì vậy người Đức nói: “Sorry, ich muss gerade ganz dringend meine Raufaser-Tapete anstarren.”
(Nghĩa đen: Xin lỗi, tôi đang rất bận… nhìn chằm chằm vào giấy dán tường.)
Hoặc: “Zieh ’ne Nummer.”
(Nghĩa: Xếp hàng đi.)
Hoặc câu kinh điển: “Ich melde mich, wenn ich Zeit habe.”
(Nghĩa: Tôi sẽ liên lạc khi có thời gian.)
Không ai liên lạc cả.

Khi một việc sẽ không thể thực hiện, người Đức không nói: “Việc đó không được.” Họ nói: “Kannste knicken. Und wenn du willst, auch lochen und abheften.”
(Nghĩa đen: Bỏ đi, gập lại, đục lỗ và cho vào bìa lưu trữ.)
Hoặc: “Mir kam was dazwischen. Ich weiß noch nicht was, aber ich find schon was.”
(Nghĩa: Có việc gì đó xen vào. Tôi chưa biết là việc gì, nhưng rồi sẽ nghĩ ra.)
Đó cũng là một lời từ chối.

Sự thờ ơ hiếm khi được nói thẳng. Người ta chỉ đổi chủ đề. “Ah, cool. Wusstest du übrigens …”
(Nghĩa: À, hay nhỉ. Nhân tiện thì bạn có biết…)
Hoặc nói thẳng hơn: “Ja. Cool. Interessiert mich nicht.”
(Nghĩa: Ừ. Hay đấy. Tôi không quan tâm.)
Hoặc, mang tính tập thể hơn: “Komm, wir suchen den, der gefragt hat.”
(Nghĩa: Thôi, đi tìm xem ai là người đã hỏi chuyện này.)

Sai sót không được nói vòng vo. Người ta nói: “Äh. Nein.”
(Nghĩa: À. Không.)
Đôi khi như vậy là đủ. Và đôi khi thì không. Khi đó, câu nói trở nên cá nhân hơn.

“Bạn ngu” thì không nói. Người ta nói: “Deine Schaukel stand damals auch zu dicht an der Mauer, kann das sein?”
(Nghĩa đen: Cái xích đu của bạn ngày xưa đặt quá sát bức tường à?)
Hoặc: “Haben sie dich mit einem Klammerbeutel gepudert?”
(Nghĩa: Có phải họ lấy túi kẹp quần áo để phủ phấn cho bạn không?)
Hoặc: “‚Wie blöd kann man sein‘ war nicht als Challenge gedacht.”
(Nghĩa: “Ngu đến mức nào” không phải là một thử thách đâu.)

Giới hạn cũng được đặt rất ngắn gọn. Không cần giải thích. Chỉ một từ: “Ey!”

Sự nghi ngờ cũng không được diễn đạt một cách dè dặt. Người ta nói: “Und im Himmel ist Jahrmarkt.”
(Nghĩa: Trên trời cũng đang có hội chợ đấy.)
Hoặc: “Geschichten aus’m Paulaner-Garten.”
(Nghĩa: Chuyện bịa, chuyện khoác lác.)
Hoặc: “Ja. Nee. Ist klar.”
(Nghĩa: Ừ. Không. Rõ rồi.)

Ngay cả sự gần gũi cũng được điều chỉnh. Không phải bằng cảm xúc, mà bằng khoảng cách. “Zahlst du Miete oder gehst du freiwillig auf Abstand?”
(Nghĩa: Bạn trả tiền thuê hay tự nguyện đứng xa ra?)
Hoặc, ở mức nâng cao: “Ey, kuscheln wollte ich jetzt nicht!”
(Nghĩa: Này, tôi đâu có định ôm ấp đâu!)

Tất cả những điều này nghe có vẻ thô ráp. Nhưng phần lớn không mang ác ý. Đó là một cách để rõ ràng mà không cần trau chuốt. Trực diện trong vấn đề, với đủ đường vòng để mọi thứ không leo thang ngay lập tức.

Ai quá nghiêm túc với những câu nói này sẽ hiểu sai. Ai vấp phải chúng rồi tiếp tục đi tiếp, người đó đã đến nơi.

Trực diện trong vấn đề

Người Đức có thể nói chuyện rất giàu hình ảnh, nhưng khi chuyển sang nội dung, họ trở nên cực kỳ tỉnh táo. Cảm xúc có thể chờ, công việc thì không. Khi một điều gì đó không ổn, họ nói thẳng. Không mở đầu, không dẫn dắt, không có câu kiểu “tôi đang cảm thấy…”.

“Das ist falsch.” – Cái này sai.
“Das passt so nicht.” – Như vậy không phù hợp.
“Mach das bitte neu.” – Làm lại đi.

Không kịch tính. Chỉ là thông tin.

Ai chờ đợi việc phải tạo dựng quan hệ trước, thường sẽ chờ rất lâu. Quan hệ được mặc định là đã có. Nếu không, người ta đã không nói chuyện với nhau ngay từ đầu. Chính vì vậy, lời nói đi thẳng vào vấn đề. Không phải để tấn công, mà để làm việc.

Sự trực diện này khiến nhiều người thấy cứng. Người ta mong có một khoảng đệm, một nụ cười, một chữ “có lẽ”. Thay vào đó là: “So nicht.” – Không như vậy. Đó không phải là phô trương quyền lực, mà là cách vận hành công việc. Trong nhiều bối cảnh ở Đức, câu nói càng rõ ràng thì càng ít cảm xúc cá nhân ở trong đó.

Người im lặng thường là không có gì để nói, hoặc không có hứng thú. Người lên tiếng thì chấp nhận trách nhiệm cho kết quả. Vì vậy, một người Đức có thể giải thích rất sinh động vì sao họ không muốn làm một việc, và ngay sau đó hoàn toàn không lãng mạn khi nói rằng đề xuất của bạn là vô nghĩa. Hai điều đó không mâu thuẫn, chúng thuộc về cùng một logic.

Ở đây, người ta thường tách bạch giữa con người và vấn đề. Không phải lúc nào cũng tinh tế, nhưng có tác dụng. Và đôi khi chỉ cần một từ duy nhất để làm rõ mọi thứ:

“Nein.”

Thông tin thêm:

🌐 Link 1: Goethe-Institut Việt Nam – Ngôn ngữ, Văn hoá, Nước Đức
Mô tả ngắn (VN): Trang chính thức của Goethe-Institut tại Việt Nam giới thiệu về ngôn ngữ và văn hóa Đức, cung cấp thông tin về học tiếng Đức, thi chứng chỉ và các hoạt động văn hóa.
URL: https://www.goethe.de/ins/vn/vi/index.html

📘 Link 2: Tiếng Đức – Khóa học Tiếng Đức tại Goethe-Institut Việt Nam
Mô tả ngắn (VN): Trang chi tiết về các khóa học tiếng Đức – từ trình độ A1 đến C2 – và các chương trình luyện thi phù hợp với mọi người học tiếng Đức tại Việt Nam hoặc trực tuyến.
URL: https://www.goethe.de/ins/vn/vi/spr.html

Vì sao điều này thường gây hiểu lầm

Vấn đề không nằm ở ngôn ngữ. Vấn đề nằm ở kỳ vọng. Nhiều người nghe câu nói của người Đức và tìm trong đó mối quan hệ, sự ấm áp, những dấu hiệu tinh tế – và thứ họ nhận được là chức năng.

Một người Đức nói: “Das ist nicht optimal.”
Dịch: “Cái này không tối ưu / không ổn lắm.”
Ý: “Cách này không hiệu quả, cần sửa.”

Một người Đức nói: “Schreib mir einfach.”
Dịch: “Cứ nhắn cho tôi.”
Ý: “Muốn thì nhắn. Không nhắn cũng được.”

Một người Đức nói: “Mal sehen.”
Dịch: “Để xem đã.”
Ý: “Khả năng cao là không / chưa tính làm.”

Từ ngữ có thể giống nhau, nhưng logic phía sau thì khác. Trong nhiều nền văn hóa, sự rõ ràng hình thành thông qua mối quan hệ. Người ta biết mình đang ở đâu vì cảm nhận được người kia đang đứng ở đâu với mình. Ở Đức, điều này thường diễn ra ngược lại. Sự rõ ràng được tạo ra thông qua nội dung, thông qua quyết định, thông qua kết quả.

Điều đó thể hiện rất rõ trong đời sống thường ngày. Khi một người Đức đi ăn cùng bạn, họ không chọn nhà hàng vì không khí, mà vì thực đơn. Họ muốn ăn ngon và có bạn ở đó. Không phải như một dấu hiệu, không phải như một cử chỉ, mà như một sự thật.

Nếu một người Đức yêu bạn, họ nói điều đó. Và khi họ nói câu đó, nó thường là câu thẳng nhất trong cả câu chuyện: “Ich liebe dich.”
Dịch: “Anh yêu em / Tôi yêu bạn.”
Ý: nói đúng điều họ muốn nói, không đánh đố, không vòng vo.

Nếu họ mang đồ ăn đến giường cho bạn, thì để bạn nằm thoải mái và được nạp đủ chất. Nếu họ giữ cửa cho bạn, thì để bạn không đâm vào đó. Nếu họ đi xem phim cùng bạn, họ muốn xem một bộ phim và có bạn ở bên. Nếu họ đi cà phê hay đi ăn cùng bạn, họ muốn cà phê và bánh, hoặc một bữa ăn ngon, trong sự hiện diện của bạn. Nếu họ dọn dẹp căn hộ, thì vì nó bẩn. Nếu họ rửa cho bạn, thì vì bạn bẩn.

Người ta có thể coi tất cả những điều đó là cử chỉ lãng mạn, nếu muốn. Có thể nhìn thấy trong đó dấu hiệu, ý nghĩa, chiều sâu. Hoặc có thể hiểu chúng đúng như cách chúng được nói ra.

Nhiều hiểu lầm nảy sinh vì người ta tìm mối quan hệ ở nơi mà chức năng được nói đến. Và bỏ qua mối quan hệ vì nó không được gói ghém. Ai hiểu lời nói của người Đức theo nghĩa đen thường thất vọng. Ai đọc chúng như biểu tượng sẽ gán vào đó những điều chưa từng được nói ra. Còn ai tiếp nhận chúng đúng như cách chúng được hiểu, thì bỗng nhiên thấy rõ hơn. Không ấm áp hơn. Không đẹp hơn. Nhưng rõ ràng hơn.

Vì sao lại như vậy

Cách nói này không phải là ngẫu nhiên, và cũng không phải là lỗi tính cách. Ở Đức, ngôn ngữ đảm nhiệm một nhiệm vụ khác so với ở Việt Nam. Nó ít tạo dựng mối quan hệ hơn, mà chủ yếu truyền đạt thông tin. Điều cốt lõi phải đến nơi thật nhanh, không cần hỏi lại, không cần vòng vo.

Điều đó giải thích vì sao tiếng Đức thường nghe khá gắt. Không phải vì người ta muốn làm tổn thương ai, mà vì hiểu lầm sẽ tốn thời gian. Và thời gian, trong lịch sử Đức, luôn là thứ khan hiếm. Chỉ cần nhìn lại quá khứ là thấy. Đức trong nhiều thế kỷ là một vùng đất có khí hậu khắc nghiệt và điều kiện sống bấp bênh. Mùa đông thì đến đều đặn, còn mùa màng thì không.

Công việc phải được phân chia nhanh, quyết định phải được đưa ra nhanh, thông tin phải được truyền đi rõ ràng, trước khi con mồi chạy mất hoặc mùa đông ập tới. Ngôn ngữ trở thành công cụ. Không phải chất keo kết nối.

Ở Việt Nam, ngôn ngữ phát triển trong những điều kiện khác. Khí hậu ổn định hơn, thiên nhiên có nhịp điệu rõ ràng, thời gian được cảm nhận khác đi. Mối quan hệ có thể lớn dần trong khi mọi thứ vẫn diễn ra theo vòng quay tự nhiên. Ngôn ngữ có thể nâng đỡ, bao bọc và kết nối.

Ở Đức, thường không có khoảng trống cho điều đó. Trước hết là nhiệm vụ, rồi – nếu còn thời gian – mới đến mối quan hệ. Điều này vẫn còn ảnh hưởng đến ngày nay. Người Đức nói thẳng để việc được xong. Không phải để tạo sự gần gũi, mà để tiếp tục làm việc.

Điều đó lý giải vì sao giao tiếp của người Đức vừa cứng rắn vừa đáng tin. Vì sao đôi khi nó tạo cảm giác lạnh lùng, nhưng hiếm khi mơ hồ. Và vì sao nhiều người Đức cảm thấy khó chịu khi phải nói chuyện quá lâu về mối quan hệ, trong khi công việc vẫn đang chờ. Với họ, điều đó giống như đứng yên tại chỗ.

Ở Việt Nam, ngôn ngữ phát triển trong vòng tuần hoàn của thiên nhiên, theo nhịp sống. Ở Đức, ngôn ngữ phát triển trong cuộc chạy đua với thiên nhiên, trong cuộc đấu tranh để sinh tồn.

Kết luận

Người Đức không nói phức tạp để tỏ ra phức tạp. Họ nói như vậy vì ở đây, sự rõ ràng quan trọng hơn cách gói ghém. Ai tìm kiếm sự lãng mạn trong cách nói đó sẽ hiếm khi thấy. Ai tìm kiếm trật tự thì gần như lúc nào cũng tìm được.

Người ta có thể gọi cách nói này là lạnh lùng. Hoặc hiệu quả. Hoặc cả hai. Cuối cùng, chỉ cần ghi nhớ một quy tắc đơn giản: khi một người Đức thật sự muốn nói điều gì, họ sẽ nói ra.

Có thể không hay. Có thể không tinh tế. Nhưng khá đáng tin.

Và khi họ không nói gì, thì phần lớn trường hợp, đó cũng đã là một câu trả lời.